„OSNOVE NA PRVOM MESTU” U VREME GEOPOLITIČKOG PROŠIRENJA: EVROPSKA UNIJA I OSPORAVANI IZBORI U SRBIJI I GRUZIJI

Apstrakt

Demokratizacija država kandidata predstavlja jedan od centralnih aspekata transformativne paradigme u politici proširenja Evropske unije, koja u prvi plan stavlja unutrašnje promene i usklađivanje sa normama, politikama i propisima EU. Međutim, od početka rata u Ukrajini dolazi do pomeranja fokusa sa unutrašnjih reformi u državama kandidatima na njihovo strateško pozicioniranje u kontekstu geopo­litičkih promena. U radu se istražuje kako se promena paradigme u politici proširenja odražava na uslovljavanje država kandidata u obla­sti demokratizacije, na primerima odgovora EU na neregularne parla­mentarne izbore u Srbiji u decembru 2023. godine i Gruziji u oktobru 2024. godine.

Iako su oba izborna procesa obeležena značajnim nepravilnostima, različite reakcije institucija EU, odnosno (izostanak) primene meha­nizama negativnog uslovljavanja kao odgovora na narušavanje demo­kratskih institucija, tumače se u svetlu geopolitičke logike u politici proširenja. Pretpostavlja se da u kontekstu rastuće geopolitičke kontestacije postoje veći rizici za EU da primeni mehanizme negativ­nog uslovljavanja, posebno u državama koje primenjuju takozvanu strategiju balansiranja, kako ne bi došlo do jačanja uticaja drugih ak­tera. Pojam „konsenzus balansiranja” uvodi se u rad kako bi se objasnio izostanak primene mehanizama negativnog uslovljavanja u slučaju demokratskog nazadovanja u slučaju kada se proevropska spoljna politika država kandidata zvanično ne dovodi u pitanje, što je pokaza­no na primeru reakcije EU na neregularne izbore u Srbiji. Međutim, prekid ovog konsenzusa, odnosno suspenzija procesa evropskih inte­gracija do koje je došlo nakon osporavanih izbora u Gruziji, otvara prostor za oštriji odgovor EU kroz korišćenje finansijskih, političkih i simboličkih mehanizama negativnog uslovljavanja.